12 września 2025 roku Biblioteka Publiczna Gminy Sulechów zamieniła się w miejsce wyjątkowego spotkania historii, architektury i lokalnej tożsamości. W ramach Europejskich Dni Dziedzictwa, odbywających się pod hasłem „W stronę architektury. Młode dziedzictwo”, zorganizowano konferencję oraz cykl wykładów i wystaw poświęconych przestrzeni publicznej oraz architekturze Sulechowa. Wydarzenie zgromadziło naukowców, pasjonatów historii i mieszkańców, stając się ważnym forum refleksji nad przeszłością i przyszłością miejskiego krajobrazu.
Il. 1. Uczestnicy konferencji. W pierwszym rzędzie, od lewej: Andrzej Roch Kowalski -STH, NN, Agnieszka Szeląg - Wicestarosta Zielonogórski,
dr Małgorzata Bukiel - Instytut Zachodni, mgr Marek Maćkowiak - STH, mgr inż. arch. Jan Mania - Uniwersytet Zielonogórski.
W drugim rzędzie, pierwsza od prawej Barbara Czechowska - Powiatowy Konserwator Zabytków (fot. Tomasz Rybarczyk).
Konferencję otworzyła Teresa Zawalna, dyrektor Biblioteki Publicznej, która powitała zgromadzonych gości i uczestników. W wydarzeniu uczestniczyli m. in. Agnieszka Szeląg – wicestarosta zielonogórski, Barbara Czechowska – powiatowa konserwator zabytków, Krystyna Orwat – prezes Sulechowskiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku, a także członkowie Sulechowskiego Towarzystwa Historycznego i Uniwersytetu Trzeciego Wieku.
Gościem specjalnym konferencji była dr Małgorzata Bukiel z Instytutu Zachodniego w Poznaniu, która wygłosiła prelekcję pt. „Powojenny Sulechów na fotografiach Instytutu Zachodniego”, ilustrując ją prezentacją multimedialną. Uczestnicy mogli zobaczyć unikatowe fotografie z 1947 roku oraz zdjęcia z okresu transformacji ustrojowej (lata 1995–2001), wykonane podczas ekspedycji badawczych Instytutu — instytucji, która od 1945 roku odgrywa kluczową rolę w dokumentowaniu tzw. Ziem Odzyskanych, w tym Ziemi Lubuskiej.
Il. 2. Dr Małgorzata Bukiel podczas prelekcji o powojennym Sulechowie w fotografii Instytutu Zachodniego
(fot. Tomasz Rybarczyk).
Wśród pokazanych obiektów znalazły się m. in.: kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego z ołtarzem Bernharda Rodego, zbór kalwiński (kościół zamkowy) związany z rodem Latalskich, sulechowski zamek z wieżą o pierwotnie obronnym charakterze, ratusz miejski z neogotyckim szczytem oraz Królewskie Pedagogium – instytucja edukacyjna o bogatej tradycji.
Choć dokumentacja fotograficzna świadczy o bogactwie lokalnego dziedzictwa, dr Bukiel zwróciła uwagę, że Sulechów był często pomijany w publikacjach Instytutu. Jak zaznaczyła, wynikało to zarówno z ograniczeń metodologicznych, jak i dominujących w minionych dekadach narracji historycznych, koncentrujących się na większych ośrodkach.
Podczas prelekcji pojawiły się także refleksje nad ewolucją podejścia do niemieckiego dziedzictwa kulturowego na Ziemiach Zachodnich – od powojennego wyparcia i negacji, przez próby rehabilitacji, aż po współczesną, zniuansowaną interpretację, opartą na naukowej rzetelności i szacunku dla lokalnych społeczności. Prelegentka podkreśliła również, że zachowanie i udostępnianie materiałów archiwalnych to nie tylko działalność naukowa, ale także istotny element budowania lokalnej tożsamości i zrozumienia przeszłości.
Il. 3. Mgr inż. arch. Jan Mania podczas prelekcji o modernistycznym dziedzictwie Sulechowa
– architekturze lat 60., 70. i 80. XX wieku (fot. Tomasz Rybarczyk).
Drugą część wydarzenia poświęcono architekturze Sulechowa z lat 60., 70. i 80. XX wieku. Mgr inż. arch. Jan Mania z Uniwersytetu Zielonogórskiego wygłosił referat pt. „Sulechowskie dziedzictwo architektoniczne z okresu PRL-u”, któremu towarzyszyła prezentacja multimedialna. Przedstawił w niej przykłady modernistycznych realizacji, które do dziś tworzą tkankę miejską Sulechowa — choć nie zawsze są dostrzegane jako cenne dziedzictwo.
Słuchacze mogli poznać m.in. historię Supersamu „Jubilat”– pawilonu handlowego z lat 70., zlokalizowanego przy ul. Okrężnej. Budynek z przeszkloną elewacją, stalową konstrukcją i neonowym szyldem uchodził za ikonę nowoczesności i przyciągał uwagę mieszkańców. Kolejnym przykładem był pawilon gastronomiczny z 1974 roku – obecnie siedziba Biblioteki Miejskiej – który dawniej zdobiły mozaiki, witraże i malowidła autorstwa Kazimierza Rojowskiego i Adama Stańkowskiego. Obiekt ten stanowił przykład integracji sztuki z przestrzenią publiczną. Omówiono także zajazd w Podgrodziu, zaprojektowany na planie litery „S”, oferujący podróżnym komfortowe warunki – od indywidualnych garaży, przez elegancką restaurację, po nowoczesne pokoje gościnne.
Mówca przypomniał, że w tym samym okresie powstały także szkoły typu „tysiąclatki”, hale sportowe i pawilony handlowe. Choć ograniczone materiałowo, wyróżniały się przemyślaną formą i estetyką, odpowiadając na potrzeby rosnącej populacji. Jak podkreślił prelegent, architektura modernistyczna to nie tylko funkcjonalność, lecz także wyraz aspiracji społecznych epoki. Jej ochrona to obowiązek współczesnych mieszkańców i instytucji.
Il. 4. Mgr Marek Maćkowiak, prezes Sulechowskiego Towarzystwa Historycznego,
podczas prelekcji o historii sulechowskiego dworca PKS (fot. Tomasz Rybarczyk).
Szczególną uwagę poświęcono historii dawnego dworca PKS w Sulechowie – miejsca ważnego zarówno z punktu widzenia infrastruktury, jak i tożsamości miejskiej. Marek Maćkowiak, prezes Sulechowskiego Towarzystwa Historycznego, wygłosił prelekcję pt. „Dworzec PKS w Sulechowie – architektura transportu publicznego w przestrzeni miejskiej okresu PRL-u”. Przypomniał, że przez pierwsze powojenne dekady pasażerowie korzystali z tymczasowych przystanków przy rynku i stacji kolejowej. Dopiero w 1966 roku, dzięki wspólnej inicjatywie mieszkańców i władz, powstał funkcjonalny dworzec w formie rotundy, zaprojektowany przez architekta Eugeniusza Stochela.
Inwestycja ta była wyjątkowa – aż 500 tys. zł z łącznych kosztów 1,3 mln zł pochodziło ze składek mieszkańców. W budowę zaangażowano lokalne przedsiębiorstwa, szkoły, a nawet żołnierzy miejscowej jednostki.
Il. 5. Bogusław Szyjka z klubu FOTOKADR zaprasza uczestników spotkania do obejrzenia wystawy fotograficznej (fot. Tomasz Rybarczyk).
Wydarzeniu towarzyszyła wystawa fotograficzna pt. „Architektura Sulechowa. Budynki użyteczności publicznej w krajobrazie miejskim”, przygotowana przez klub FOTOKADR działający przy Sulechowskim Uniwersytecie Trzeciego Wieku. Ekspozycja prezentowała zarówno historyczne, jak i współczesne oblicze miejskiej architektury. Autorami zdjęć byli: Maria Madejska, Bogusława Szyjka, Anna Panyło, Janina Stachurska, Elżbieta Bartkiewicz, Alicja Skrzypczak, Krystyna Gabinet, Bożena Kępczyńska, Aleksandra Sybal oraz Stanisław Matuszewski.
Il. 6. Goście konferencji podczas oglądania wystawy przygotowanej przez klub FOTOKADR (fot. Teresa Wasilewicz).
Podsumowując, spotkanie w sulechowskiej bibliotece pokazało, że historia miasta to nie tylko daty i wydarzenia – to przede wszystkim codzienność jego mieszkańców, ich wspólne wysiłki i zmieniająca się przestrzeń. Fotografie z archiwum Instytutu Zachodniego, modernistyczna architektura PRL-u czy historia dworca PKS potwierdzają, że każde miasto ma swoją unikalną opowieść, którą warto odkrywać i chronić. Jak zauważył mgr inż. arch. Jan Mania – architektura modernizmu to nie tylko forma i funkcjonalność, ale przede wszystkim świadectwo zbiorowej pamięci oraz tożsamości mieszkańców. Jej ochrona stanowi dziś istotny element zachowania ciągłości historycznej. W dobie dynamicznych zmian urbanistycznych i presji inwestycyjnej, troska o lokalne dziedzictwo – także to „młode” – staje się wspólnym wyzwaniem. Bo to właśnie pamięć o przeszłości najlepiej pomaga budować świadomą i mądrą przyszłość.
W imieniu Sulechowskiego Towarzystwa Historycznego składam serdeczne podziękowania wszystkim organizatorom, prelegentom oraz uczestnikom konferencji za ich zaangażowanie, pasję i wkład w rozwój wiedzy o historii i architekturze Sulechowa. Dzięki Państwa współpracy i wsparciu wydarzenie to stało się ważnym forum wymiany doświadczeń oraz refleksji nad tożsamością lokalną. Mamy nadzieję, że wspólna troska o dziedzictwo miasta będzie nadal inspiracją do kolejnych inicjatyw służących pielęgnowaniu i ochronie naszej historii.
